Bazı cümleler vardır, insanın zihnine bir çivi gibi çakılır. Günler geçer, mevsimler değişir, ama o cümle yerinden oynamaz. “Sadeleşmek, gerçek özgürlüktür” düşüncesi de böyledir. İlk bakışta yalın, hatta sıradan görünür. Oysa biraz durup bakınca, insanın bütün hayatını sorgulatan bir derinlik taşır içinde.
Çağımızın en büyük yanılgısı, özgürlüğü seçenek bolluğuyla karıştırmamızdır. Ne kadar çok şeye sahip olursak o kadar özgür olacağımızı sanıyoruz. Daha büyük evler, daha hızlı araçlar, daha fazla kıyafet, daha fazla uygulama, daha fazla plan… Ancak her yeni “fazla”, beraberinde görünmez bir bağ getiriyor. Sahip olduklarımız arttıkça, onları koruma, sürdürme ve yönetme yükümüz de artıyor. Böylece özgürlük sandığımız alan, fark etmeden sorumluluklarla örülmüş bir kafese dönüşüyor.
Sadeleşmek, işte tam bu noktada bir iç cesaret meselesi hâline geliyor. Çünkü sadeleşmek, vazgeçmeyi göze almaktır. Bir eşyadan, bir alışkanlıktan, bazen bir ilişkiden, bazen de insanın kendine dair kurduğu bir hikâyeden vazgeçmek… O hikâye ki yıllarca kimliğimiz sandığımız bir kabuğa dönüşmüştür. Sadeleşmek, o kabuğu çatlatmayı gerektirir. İçinden nasıl bir ses çıkacağını bilmeden.
Gerçek özgürlüğün, istediğimiz her şeyi yapabilmek olmadığını aslında istemediğimiz şeyleri yapmak zorunda kalmamaktan ibaret olduğunu düşünmek, insanı sarsar. Çünkü çoğumuzun hayatı, istemediğimiz şeyleri makul gerekçelerle kabullenmek üzerine kuruludur. Sevmediğimiz bir işte çalışırız, “güvenli” olduğu için. Bizi yoran ortamlarda bulunuruz, “ayıp olmasın” diye. İçimizden gelmeyen rolleri oynarız, “herkes böyle yapıyor” diye. Günün sonunda yorgunluğumuzun kaynağı, yaptıklarımızdan çok, yapmak zorunda kaldıklarımızdır.
Sadeleşmek, bu zorunlulukları tek tek gözden geçirmektir. Hangileri gerçekten hayatın doğal akışının parçası, hangileri ise korkularımızın ürünü? Hangileri ihtiyaç, hangileri alışkanlık? İnsanın kendine bu soruları sorması bile bir arınma başlatır. Çoğu zaman bizi bağlayan şeyler, sadece somut zincirler değildir. Asıl zihinsel kabullerdir.
Bir odanın fazlalıklardan arındırılması gibi, ruh da gereksiz yüklerden temizlenebilir. Az eşya, az söz, az iddia… Gürültü azaldıkça insan kendi sesini duymaya başlar. Gün içinde sürekli bir şeylere yetişmeye çalışırken bastırdığımız o iç ses, sade bir yaşamın içinde daha berrak duyulur. Ne istediğimizi değil belki, ama ne istemediğimizi daha net fark ederiz. Bu fark ediş, özgürlüğün kapısını aralar.
Elbette sadeleşmek, dünyadan el etek çekmek değildir. Tam tersine, dünyayla daha sahici bir temas kurmaktır. Bir fincan çayın tadını gerçekten almak, bir yürüyüşte rüzgârı hissetmek, bir dostla yapılan kısa bir sohbeti acele etmeden dinlemek… Bunlar, çoğu zaman parayla ya da güçle satın alınamayan, ama fazlalıkların gölgesinde kaybolan anlardır. Sadeleşme, bu anları geri kazanma çabasıdır.
İnsanın kendini sürekli kanıtlama ihtiyacından kurtulması da bir sadeleşmedir. Herkes tarafından beğenilmek, takdir edilmek, onaylanmak zorunda olmadığını kabul etmek… Bu kabulleniş, insanın omuzlarından ağır bir yükü indirir. Aslında başkalarının beklentileriyle yaşamak, en görünmez esarettir. İnsan, ancak kendi ölçüsünde yaşadığında hafifler.
Elde tutmaya çalıştığımız her şeyin bizi biraz daha yere bastırdığını fark ettiğimiz an başlar bu hafifleme. Azla yetinmek değil, azın yeterli olduğunu görmek… Bu fark, insanı eksik bırakmaz, aksine tamamlar. Gereksiz olan çekildikçe, geriye öz kalır.
Sadeleşmek bir anda alınan radikal kararlarla yerine küçük adımlarla mümkün olur. Gereksiz bir eşyayı vermekle, içimize sinmeyen bir daveti nazikçe reddetmekle, sırf alışkanlık olduğu için sürdürdüğümüz bir meşguliyeti bırakmakla… Her küçük vazgeçiş, insanın kendi alanını biraz daha genişletir. İnsan hafifledikçe derinleşir. Azaldıkça çoğalır. İnsan en çok, yapmak zorunda olmadıklarını fark ettiğinde özgür olur.
Ayşe Can
