İnsan, dünyaya geldiğinde kendisine ait hiçbir şeye sahip değildir. Ne bir evi vardır, ne bir makamı, ne de bir adı. Önce başkalarının kollarında taşınır, başkalarının sesleriyle tanışır, başkalarının verdiği isimle çağrılır. Sonra büyür. Sahip olduklarının arttığını zanneder. Evler satın alır, odalar döşer, duvarlar örer, şehirler değiştirir. Fakat çoğu zaman fark etmez ki insanın asıl meselesi dışarıdaki evleri değil, içinde taşıdığı evi kurabilmektir.
Hayat boyunca birçok kapıdan girip çıkarız. Çocukluğun kapısı, gençliğin kapısı, aşkın kapısı, ayrılığın kapısı, başarının ve yenilginin kapıları… Her biri bizi başka bir odaya götürür. Kimi odalarda uzun süre kalırız, kimilerinden ise koşarak uzaklaşırız. Ancak nereye gidersek gidelim, içimizde taşıdığımız evi de beraberimizde götürürüz.
Bazı insanlar kalabalıkların ortasında yaşar ama içinde büyük bir yalnızlık vardır. Bazıları ise tek başlarına bir pencerenin önünde otururken bütün insanlığa yakın hisseder. Çünkü yalnızlık, etrafımızdaki insan sayısıyla ilgili değildir. İnsan bazen kendi kalbine yabancılaştığında en büyük yalnızlığı yaşar.
Modern çağın en büyük çıkmazlarından biri de budur. İnsanlar birbirlerine ulaşmak için tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar fazla imkâna sahip oldular. Bir tuşa dokunarak dünyanın öbür ucundaki birine seslenebiliyorlar. Fakat buna rağmen birbirlerini anlamakta her geçen gün biraz daha zorlanıyorlar. Çünkü sesler çoğaldı, sözler arttı ama dinlemek azaldı.
Dinlemek, insanın unuttuğu eski bir sanattır.
Bir zamanlar insanlar akşamları aynı sofranın etrafında toplanırdı. Büyükler anlatır, küçükler dinlerdi. Hikâyeler yalnızca vakit geçirmek için değil, hayatı anlamak için anlatılırdı. Şimdi ise herkes konuşuyor. Herkes kendini anlatmak istiyor. Fakat kimse karşısındakinin hikâyesine yeterince vakit ayırmıyor.
Oysa insan, biraz da başkalarının hikâyeleriyle büyür.
Bir yaşlının gözlerinde yılların birikimini, bir çocuğun bakışlarında yarının umudunu görebilmek için durup bakmak gerekir. Acele eden gözler ayrıntıları kaçırır. Hızlanan hayat ise insanın ruhunu yavaş yavaş yorar.
Belki de çağımızın en büyük yorgunluğu bedenlerin değil, ruhların yorgunluğudur.
Sabah erken kalkıp işe giden, akşam eve dönen, ertesi gün aynı döngüyü tekrar eden milyonlarca insan vardır. Dışarıdan bakıldığında her şey normal görünür. Fakat içlerinde anlatılmamış kırgınlıklar, ertelenmiş hayaller ve dile getirilememiş özlemler taşırlar. İnsan bazen yıllarca konuşur ama asıl söylemek istediği şeyi bir türlü ifade edemez.
Bu yüzden edebiyat vardır.
Edebiyat, insanın içindeki sessizliğin dile dönüşmesidir. Bir şairin mısralarında kendi hüznümüzü buluruz. Bir romancının kahramanında kendi yalnızlığımızı görürüz. Bir denemenin satırlarında zihnimizde yıllardır dolaşan soruların izine rastlarız.
Çünkü iyi bir metin yalnızca yazılmaz; yaşanır.
Kelimeler, yazarın kaleminden çıkmadan önce onun kalbinden geçer. Acı çekmeyen bir insan acıyı anlatamaz. Özlem duymayan biri hasreti tarif edemez. Sevmeyen biri sevgiyi yazamaz. Bu nedenle edebiyat, yalnızca bilgi işi değildir; aynı zamanda bir yaşama biçimidir.
Fakat günümüzde her şey gibi kelimeler de hızın etkisi altında kalmıştır. İnsanlar okumadan yorum yapıyor, düşünmeden hüküm veriyor, anlamadan eleştiriyor. Oysa bir metni anlamak, bir insanı anlamaya benzer. Sabır ister. Dikkat ister. Empati ister.
Bir ağacın meyve vermesi için yıllar gerektiği gibi, bazı düşüncelerin olgunlaşması da zaman ister.
Bugün yaşadığımız dünyanın en büyük eksikliklerinden biri de sabırdır. Her şeyin hemen olmasını istiyoruz. Hemen zengin olmak, hemen başarılı olmak, hemen mutlu olmak… Fakat hayatın en kıymetli şeyleri aceleyle elde edilmez.
Bir dostluk yıllar içinde kök salar.
Bir güven uzun zamanlarda inşa edilir.
Bir karakter küçük tercihlerle şekillenir.
Bir insan da yaşadıklarıyla olgunlaşır.
Belki de bu yüzden yaş almak ile büyümek aynı şey değildir. Takvimler herkesi yaşlandırır ama hayat herkesi büyütmez. Büyümek, yalnızca yılların geçmesi değil; insanın kendisiyle yüzleşebilmesidir. Hatalarını görebilmesi, eksiklerini kabul edebilmesi ve buna rağmen yürümeye devam edebilmesidir.
İnsan kusurlu bir varlıktır.
Belki de onu güzel yapan şey budur.
Çünkü kusursuzluk hareketsizdir. Kusurlar ise değişimin kapısını aralar. Düşen insan kalkmayı öğrenir. Kaybeden insan değerin ne olduğunu anlar. Ağlayan insan başkasının gözyaşını fark eder.
Merhamet biraz da yaşanmış acıların hediyesidir.
Bugün dünyanın en çok ihtiyaç duyduğu şeylerden biri merhamettir. İnsanlar teknolojiyle daha güçlü hale geldi ama kalpleri aynı ölçüde büyüyemedi. Bilgi arttı fakat hikmet aynı hızla artmadı. Güç çoğaldı fakat vicdan her zaman onunla birlikte yürüyemedi.
Bu nedenle insanlığın geleceği yalnızca bilim insanlarının, siyasetçilerin veya ekonomistlerin ellerinde değildir. Aynı zamanda öğretmenlerin, şairlerin, yazarların ve iyi insanların ellerindedir.
Çünkü dünyayı değiştiren şey çoğu zaman büyük sloganlar değil, küçük iyiliklerdir.
Bir çocuğun başını okşamak.
Bir yaşlıyı dikkatle dinlemek.
Bir dostun yükünü paylaşmak.
Bir yabancıya tebessüm etmek.
Bunlar tarihe geçmeyebilir ama insanlığın kalbinde iz bırakırlar.
Ve belki de hayatın özü tam olarak budur.
Geldiğimiz dünyadan geçip giderken ardımızda büyük servetler, yüksek makamlar veya gösterişli unvanlar bırakmak zorunda değiliz. Fakat birkaç güzel hatıra, birkaç samimi dostluk ve birkaç içten dua bırakabiliyorsak, yaşamış sayılırız.
Çünkü insanın gerçek evi, taş ve betonla yapılan binalar değildir.
İnsanın gerçek evi; sevgide, merhamette, hatıralarda ve başkalarının kalbinde bıraktığı izlerdedir.
Ve belki de bütün ömrümüz boyunca aradığımız şey, dışarıda değil, içimizde kurmaya çalıştığımız o evdir.
….
Mehmet Sebih Altun
