Son yıllarda dünya, ülkeler arasındaki siyasi gerginliklerin giderek arttığı bir döneme tanıklık ediyor. Ne yazık ki bu gerginlikler yalnızca diplomasi masalarında veya ekonomik alanlarda kalmıyor; sanatın ve edebiyatın evrensel dünyasına da gölge düşürüyor. Oysa edebiyat, milletler arasında duvarlar örmek için değil, köprüler kurmak için vardır.
Bugün bazı ülkeler arasındaki siyasi anlaşmazlıkların etkisiyle, karşı tarafın kültürel mirasına yönelik üzücü tavırlar sergilendiğini görüyoruz. Tarihin yetiştirdiği büyük yazarların eserleri hedef alınıyor, portreleri kaldırılıyor, hatta heykellerine zarar veriliyor. Bir yazarın doğduğu ülkenin güncel siyasi tutumu nedeniyle onun eserlerine düşmanlık beslemek, aslında insanlığın ortak kültür hazinesine zarar vermektir.
Edebiyatın dili siyasetinkinden farklıdır. Siyaset çoğu zaman çıkarlar, ittifaklar ve geçici dengeler üzerine kurulur. Edebiyat ise insan ruhuna, duygulara ve ortak değerlere seslenir. Bir romancı ya da şair, eserini yazarken gelecekte ortaya çıkacak siyasi çatışmaları değil, insanlığın ortak hikâyesini anlatır. Bu nedenle büyük yazarlar yalnızca kendi milletlerinin değil, bütün dünyanın değeridir.
Dostoyevski’yi okuyan bir Türk, Victor Hugo’yu seven bir Azerbaycanlı veya Nazım Hikmet’i hayranlıkla inceleyen bir yabancı, aslında başka bir toplumun insanını daha iyi anlamaya çalışmaktadır. Edebiyatın gücü tam da burada ortaya çıkar: İnsanları birbirine yaklaştırmakta, önyargıları azaltmakta ve ortak bir vicdan oluşturmaktadır.
Bir ülkeye duyulan siyasi tepkinin o ülkenin sanatçılarına, yazarlarına veya kültürel mirasına yöneltilmesi doğru değildir. Çünkü kültür ve sanat, günlük siyasetin çok ötesinde bir değere sahiptir. Bugün bir yazarın heykeline zarar verenler, aslında yalnızca taşa değil; düşünceye, tarihe ve insanlığın ortak hafızasına da zarar vermektedir.
Unutmamak gerekir ki siyasi krizler geçicidir, ancak edebiyat kalıcıdır. Devletler arasında sınırlar vardır, fakat kitapların sınırı yoktur. Büyük eserler savaşlardan, rejimlerden ve siyasi çekişmelerden daha uzun ömürlüdür. Bu nedenle edebiyatı siyasi hesaplaşmaların aracı hâline getirmek yerine, onu halkları birbirine yaklaştıran bir barış dili olarak korumalıyız.
Çünkü edebiyat siyaset değildir. Edebiyat, insanlığın ortak vicdanıdır.
Şair, Yazar, Gazeteci
Elvin Mütaliboğlu
