Senarist – Yapımcı – Yönetmen İdil Berk İle Özel Röportaj gerçekleştirdik
İdil Hanım, öncelikle sizi tanıyabilir miyiz? Sanat ve sinema dünyasına uzanan yolculuğunuz nasıl başladı? Senaristlik, yapımcılık ve yönetmenlik serüvenine nasıl adım attınız?
İdil Berk : 1971 yılında Ankara’da dünyaya gelmişim. TED Ankara Koleji’ndeki temel eğitimin ardından Hacettepe Matematik Bölümü’nü bitirip hemen çalışma hayatına atıldım. Çalışırken de Bilgisayar Mühendisliği’nde yüksek lisans ve sonrasında da İşletme doktorası yaparak daha sonra açacağımdan habersiz olduğum yurtdışı kariyer kapısının anahtarını cebime koymuş oldum! Yıllarca yurtiçinde petrol sektöründe çalıştıktan sonra kendimi yurtdışındaki rafinerilerde buldum. Yıllarca ailemden ve arkadaşlarımda uzakta, tek başıma, hiç alışık olmadığım zorlu doğa ve yaşam şartlarında çalıştım. Ama çok öğrendim. Çok anı ve insan biriktirdim. Bugünkü beni yaratan orada deneyimlenen her duygu. İlk işe girdiğim gün 45 yaşımda emekli olacağım dediğimi anımsayarak 45’e girmeme tam iki hafta kala o imzayı atıp hayatımın yeni fazına geçiş yaptım. Kendi yazılım firmamı kurup teknoloji alanındaki projelerimi geliştirmeye başladım. Ve bir gün fark ettim ki benim hiçbir hobim yok. Tiyatro kursuna yazıldım. Sonra kamera önü oyunculuk kursu derken kendimi sette buldum. Sette sıramı beklerken de kamera arkasındaki dünyayı gözlemlemeye başladım. İşte bugünlerin temeli de o anlarda atıldı galiba. Bölüm oyunculuğu ile tatmin olmayıp “kendime rol yazar kendi filmimi kendim çekerim” dediğim o an hayatımın dönüm noktası oldu. Senaryo yazmaya başladım ve tabii de başrolü kendime yazıyordum. Zaten amaç da buydu. Derken ardı adına kısa filmlerimi çekme işine koyuldum. Başarıları elde ettikçe de daha da iştahlandım. 2023 yazından bu yana hiç durmadan üretiyorum. Üreteceğim de. Bir de madem sektöre girdim eğitimini alayım diyerek Prague Film Instute’a gittim. Kısa bir eğitimdi ama kamera ve ışık kullanımı açısından bana vizyon kattı.
Senaristlik, yapımcılık ve yönetmenlik gibi üç önemli alanda birden çalışıyorsunuz. Bu üç meslek arasında sizin için en özel olan hangisi ve neden?
İdil Berk : Benim için film yapım sürecinin en özel anı, filmin dünyasını kurmaya başladığım an. Senaryo yazımı elbette çok önemli. Çünkü ortada bir hikâye yoksa film de yok. Bu, benim için adeta bir doğum süreci. Henüz kimsenin görmediği bir dünyayı ve insanları önce zihnimde yaratıyorum, sonra yavaş yavaş şekillendiriyorum. Ama sanırım en çok keyif aldığım dönem, senaryonun çekime hazırlandığı süreç. Yani hikâyeyi kamera diliyle nasıl anlatacağımı düşündüğüm, sahneleri ve görsel dünyayı tasarladığım, senaryodan sete gidişteki o yaratıcı faz. Yönetmenlik ve ardından kurgu aşaması da beni inanılmaz heyecanlandırıyor. Hikâyenin çekimlerle ete kemiğe bürünmesini, sonra kurgu masasında son şeklini almasını müthiş bir haz. Sanırım yapımcılık dışında, film yapımının neredeyse bütün aşamalarını seviyorum. Şimdi düşünüyorum da yapımcılık bana kaçtığım o ‘beyaz yaka’ günlerimi hatırlatıyor sanki.
Bir senaryo yazarken ilhamınızı nereden alıyorsunuz? Gerçek yaşam hikâyeleri mi, insan ilişkileri mi, yoksa tamamen hayal gücünüz mü sizi besliyor?
İdil Berk : Senaryolarımın kurmaca. Sanırım hayal gücüm oldukça geniş ve hikâye yaratmayı seviyorum. Ancak karakterleri oluştururken yalnızca hayal gücüyle yetinmiyorum. Hayatım boyunca tanıdığım, yollarımın kesiştiği, gözlemlediğim insanların özelliklerinden de yararlanıyorum. Böylece tamamen kurgusal bir hikâyenin içinde gerçek hayattan izler taşıyan, daha derin ve sahici karakterler yerleştiriyorum. Aslında ilk uzun metraj senaryomda biraz farklı bir yol izledim. Bu kez çıkış noktam tamamen kendi hayatımdı. Yaşadığım, beni derinden etkileyen ve duygusal olarak oldukça ağır bir süreçten yola çıktım. Önce kendi içimde taşıdığım bu duyguyu bir hikâyeye dönüştürmeye çalıştım. Sonrasında hikâye kendi yolunu buldu ve kurgu gelişmeye başladı. İnsanın en iyi bildiği şey, kendi yaşadığı sonuçta.
Yönetmen koltuğuna oturduğunuzda izleyiciye hangi duyguları yaşatmayı hedefliyorsunuz? Bir projede sizin için en önemli unsur nedir?
İdil Berk : Benim için bir film yaparken önemli olan, kendi hayal dünyamı, anlatmak istediğim hikâyeyi ve o hikâyenin içinde taşıdığı duyguyu seyirciye aktarabilmek. Elbette her filmin bir çıkış noktası ve anlatmak istediği bir şey var, yani ortada bir önerme var. Ancak seyircinin filmden ne alacağına, ne hissedeceğine ya da nasıl bir anlam çıkaracağına biz karar vermiyoruz aslında. Çünkü herkes bir filmi kendi yaşam deneyimleri, birikimleri ve duygusal dünyası üzerinden izliyor ve algılıyor. Benim anlatmak istediğimle seyircinin hissettiği şeyin birebir aynı olması gerekmiyor. Hatta bazen bir filmin farklı insanlarda farklı karşılıklar bulması çok daha değerli. Benim için önemli olan, filmin seyircide bir duygu uyandırması, onu düşündürmesi.
Türkiye’de sinema sektöründe kadın yapımcı ve yönetmen olmanın zorlukları nelerdir? Kadınların sektörde daha güçlü bir konuma gelmesi için neler yapılmalı?
İdil Berk : Kadınlar için hayatın her alanında zorluklar var, bu aşikâr. Ben kariyerimin büyük bölümünü erkek egemen sektörlerde ve çalışma ortamlarında geçirdim. Dolayısıyla bu ortamlara yabancı değilim. Hatta açıkçası, erkeklerle çalışmayı çoğu zaman daha kolay bulduğumu söyleyebilirim. Onlar işlerine odaklanıyorlar ve gereksiz rekabetlerin içine girmiyorlar. Bence kadınların her alanda daha güçlü ve görünür olabilmesi için öncelikle sahaya çıkmaları, sorumluluk almaları ve ellerini taşın altına koymaları gerekiyor. Bunun için de en önemli şey cesaret ve kendine güven. Ne istediğini bilmek, gerçekten istemek ve çok çalışmak… Bunlar bir araya geldiğinde başarılı olmamak neredeyse imkânsız. Kadınların birbirleriyle yarışmak yerine kendi potansiyellerini keşfetmelerini ve yalnızca kendileriyle yarışmalarını tavsiye ediyorum. Çünkü asıl mesele başkalarını geçmek değil, kendi sınırlarını aşabilmek.
Yapımcılık hem sanatsal hem de ekonomik sorumluluk gerektiriyor. Hayallerinizle sektörün ticari gerçekleri arasında nasıl bir denge kuruyorsunuz?
İdil Berk : Açıkçası keşke yalnızca sanatıma ve hikâyelerime odaklanabilsem diyeceğim. Yapımcılığı sevdiğim için değil, çoğu zaman başka seçeneğim olmadığı için üstleniyorum. Şimdiye kadar kısa filmlerimde kendi imkânlarımla hareket ederek hayallerimi gerçekleştirebildim. Ancak uzun metraj farklı. Daha büyük bütçeler, işinde iyi bir ekip, profesyonel oyuncular ve elbette deneyimli yapımcıların desteği gerekiyor. Bir noktadan sonra her şeyi tek başınıza yapmanız mümkün olmuyor. Benim için en büyük ihtiyaçlardan biri, projelerime inanacak ve onları hayata geçirme yolunda benimle birlikte yürüyecek yapımcılarla buluşmak. Çünkü anlatmak istediğim çok fazla hikâye var, çoğu çekime hazır bekliyor. Ama bizlerin yolları doğru yapımcılarla kesişmezse, ne yazık ki bu hikâyelerin bir kısmı bilgisayarlardaki dosyalarda kalmaya mahkûm. Benim asıl istediğim, enerjimi yapım süreçlerini yönetmekten üretime verebilmek.
Günümüzde dijital platformlar sinema ve televizyon dünyasını önemli ölçüde değiştirdi. Sizce bu değişim sinemanın geleceğini nasıl etkileyecek?
İdil Berk : Artık geleneksel anlamda gişe sineması eski gücünü büyük ölçüde kaybetti. Bunu bir izleyici olarak da rahatlıkla söylüyorum. Ben bile bugün sinema salonuna sadece 3D veya IMAX gibi, büyük perdede deneyimlenmesi gereken filmler için gidiyorum. Diğer filmleri izlemek için dijital platformları tercih edebiliyorum. Bu nedenle hâlâ yalnızca gişe beklentisiyle film yapılmasını çok gerçekçi bulmuyorum. Elbette ticari başarı önemli, ancak sinemayı sadece gişe rakamları üzerinden değerlendirmek bana doğru gelmiyor, en azından benim bakışım o değil. Çünkü ben bu işi ticari bir kaygı ile yapmıyorum. Benim ticari kaygılarım petrol rafinelerinde yaşandı ve bitti.
Bugüne kadar gerçekleştirdiğiniz projeler arasında sizi en çok etkileyen, en çok gururlandıran çalışma hangisi oldu? Neden?
İdil Berk : Bütün filmlerim benim için ayrı bir yerde. Hepsi benim bebeğim diyebilirim. Hatta bugün dönüp baktığımda beğenmediğim, belki de çöpe attığım işlerim bile benim için değerli. Çünkü her birinde ruhumun görünmez ellerinin değdiği bir şeyler var. Elbette hepsinde hatalarımı, eksiklerimi görüyorum. Ama zaten benim için her film bir okul. Her yeni filmde biraz daha öğreniyor, kendimi biraz daha geliştiriyorum. Yine de ilk filmin yeri her zaman başka. Benim sinema dünyasına açılan kapım, bu büyülü dünyaya giriş biletim ‘Çocuk Oyunu’. Belki de bu yüzden benim için hiçbir zaman diğer filmlerle aynı yerde olmayacak. Onun bendeki yeri hep özel kalacak.
Önümüzdeki dönemde hayata geçirmeyi planladığınız yeni projeler var mı? Uluslararası sinema dünyasında da adınızı duyurmak gibi hedefleriniz bulunuyor mu?
İdil Berk : Elbette var. Aslında benim en büyük sorunum üretmeden duramamak. Bu hep böyleydi. Kurumsal hayatım boyunca da sürekli teknolojik projeler geliştirir, yeni fikirlerin peşinden koşardım. Şimdi de aynı enerjiyi bu sektöre taşıdım. Sadece alan değişti, üretme isteğim hiç değişmedi. 2027 yılı için kendime koyduğum hedef, en fazla iki kısa film projemi daha hayata geçirmek. Ama asıl önceliğim, uzun metraj sinemaya geçiş için hazırlıklarımı sürdürmek ve ilk uzun metraj filmimi hayata geçirebilecek altyapıyı hazırlamak. Yurtdışından aradığım yapımcımı bulup el sıkışmak. Elbette uluslararası alanda, özellikle de A kategorisindeki festivallerde filmlerimin yer almasını da istiyorum. Bu benim için önemli bir hedef. Ülkemizde köklü film festivallerine ilişkin tartışmaların ve zaman zaman ortaya çıkan şaibelerin bu kadar görünür olduğu bir dönemde, uluslararası alanda varlık göstermek benim için daha da anlamlı hale geldi.
Son olarak; genç sinemacılara, senarist adaylarına ve hayallerinin peşinden koşan kadınlara ne söylemek istersiniz? Bir de İdil Berk’in gelecekte gerçekleştirmek istediği en büyük hayali nedir?
İdil Berk: Öncelikle kendilerine bir hedef koysunlar ve gerçekten ne istediklerini bilsinler. İstesinler, çok çalışsınlar ve disiplinli olsunlar. En önemlisi de çevrelerinden gelen seslere, eleştirilere, hatta zaman zaman önlerine çıkarılan engellere hiç kulak asmasınlar. Çünkü özellikle biraz öne çıkmaya, farklı bir şey yapmaya başladığınızda önünüze taş koymaya çalışanlar mutlaka oluyor. Bazen insanın hevesini kırmak için ellerinden geleni yapabiliyorlar. Bunlara takılıp kalmak yerine kendi yollarına devam etmeliler. Başkalarıyla değil, yalnızca kendileriyle yarışmalılar. Her gün bir önceki günden daha iyi olmak için çaba göstermeliler. İdil Berk’in hedefi de tam olarak bu; kendini aşmak, kendi sınırlarını zorlamak ve bir gün hayallerinin bile ötesine geçebilmek. Çünkü bence insanın en büyük yolculuğu, kendi potansiyelinin henüz keşfetmediği taraflarına doğru yaptığı yolculuktur.
Sanata, sinemaya ve üretmeye gönül vermiş, senaristliği, yapımcılığı ve yönetmenliğiyle dikkat çeken İdil Berk ile keyifli ve ilham verici bir sohbet gerçekleştirdik. Değerli açıklamaları ve samimi cevapları için kendisine teşekkür ediyoruz.
